March, 2009

If I got three words to describe the kind of environments I find myself in
most, I’d go for “geeks”, “bloggers” and “entrepreneurs”. The list of
events I frequent can be grouped in these three categories:

• Geeks
  • FOSDEM
  • Geekdinner
  • Cloudcamp
  • …
• Bloggers
  • #mwbbq
  • BGGD
  • @twunch
  • Blogmeet
  • #jongtuig
  • …
• Entrepreneurs
  • Limburg Web Entrepreneurs
  • Open Coffee
  • Barcamp
  • Plugg
  • Pitch Arena
  • …

I can imagine not everyone agrees with my grouping here. Of course there’s
overlap:

I must agree with Philip
however, that the separation of these groups of people is becoming less and
less clear. None of the women at Girl “Geek” Dinner, know more than average
about computers, let alone technology. Barcamp is not about sharing ideas
anymore, but a reason for bloggers and tweople to hang out together. At
geekdinners, we find ourselves talking more about the economy of the Internet
as the technology of the Internet.

It is true that at most of these events you bump into the same people over
and over again. Is everyone a geeky blogging entrepreneur these days? It’s not
that I’m not enjoying myself at these gettogethers, conferences and dinners, but
unfortunately I believe there’s a high risk of circle-jerking which is hurting
the quality these events altogether. If all starts to look like


stuff tends to get less interesting. Or not?

Last weekend Antwerp saw it’s first Barcamp organised by Anne. I was there and had another
great and very inspiring day. I was also happy that my
“presentation” had all the success I could have wished for. Not less than 6
couples attended my 20 minutes Swing dancing course! I think I reached all the
Barcamp-ladies. :-)

My other contribution that day was taking care of the WIFI,
together with @amedee. I dare say it
worked out pretty well. I learnt some interesting stuff however:

• When setting up a WDS with multiple hosts, iPhones, blackberries and
  similar clients can only successfully determine the route to the Internet when
  associated to the main access point, because of a faulty gateway setting when
  they have to determine one themselves. This was easily fixed by setting the
  DHCP server optiont 3 (router) to the IP address of the main access
  point.
• A mixed daisy-chain and star WDS setup actually works! We had
  Islamabad as
  main access point, WDS connected to Lahore and
  Karachi. Lahore was WDS bound with
  Peshawar and Karachi with Faisalabad.
  (By the way, only very few people seemed to recognise the hostnames of the
  access points as large Pakistani cities, less my relation to them. Maybe next
  Barcamp I should bring a short presentation about my ventures in
  Pakistan. :-))
• Only have one access point serve DNS to the network.
  Then, set all of them to push the DNS setting to the clients via DHCP, just
  like with the gateway.
• The X-wrt graphs show that from time to
  time we had no connection to the outside world. All seemed to work fine those
  moments, but for a failing Internet connection. The ALM-network
  had the same problem at the same time. Don’t blame me for that! :-p
• Barcamp attendees cannot live without an Internet connection. They don’t
  care about network encryption however. :-)

I think next time I’ll push this further and enter a proxying and monitoring
gateway into the system. Must result in some pretty interesting graphs, I’m
sure! :-)

Of course, next to contributing, there’s a lot of consuming to do on a Barcamp
as well. I really liked some of the presentations I attended. Coming to mind
are Thomas Vande Casteele’s explanation about Google
Analytics. He sure is an expert there! Second, I was dazzled by Wouter
Kampmann and his presentation
about Semantic Web Services. This is really interesting for one of my
ventures The Data Tank! I also
particularly enjoyed the movement therapy session by Aster Saerens.

This Barcamp ended in a session questioning the very concept of Barcamp and
how it ought to be organised. I really appreciate the conclusion we reached:
it’s up to the organiser to decide how he/she wants to arrange those matters.
A Barcamp can be in a tent with 50 people, or hosted in a professional
environment costing so much money, sponsor dependency can’t be ruled out. A
camp where everyone grabs some food from a nearby friterie during lunch break,
or smoothly organised catering. All are equally fun!

Talking about sponsors, we had quite a few this time. Thanks to

• Nucleus, for the venue;
• Devia, for the soup;
• Chocolateque, for the chocolate;
• 10to1, for the lunch;
• The Parking Lot, for the T-shirts;
• Nespresso, for the coffee.

Even though the whole day was pretty exciting and exhausting, I had to
rush off and miss the after-barcamp-dinner for a improvisation theatre show I was performing in that
same night. All went well however, and having spent half my weekend in such an
awesome way, I went home for a great sleep.

Looking forward to the next Barcamp already!

A while ago, I accepted the challenge of providing a bunch of 150 geeks at a
Barcamp with reliable WIFI connectivity. Today, I spent some time preparing
the setup.

The hardware will consist out of 5 different wireless access points, all
flashed with the Open Source OpenWRT firmware
(2.4 kernel, X-WRT interface). The access points are
different models form different vendors, but that shouldn’t matter. (Thanks to
Amedee for helping me out here!)

What I’m conceiving is a Star WDS-network setup. Depending on which rooms we will have
available, this might turn into a Daisy Chain setup next week.

I have some networking experience, but never had to prepare a WIFI setup for
150+ heavy users. This leaves me with some questions:

• Do I enable encryption of some sort? Will the low-end CPU’s of the
  el-cheapo routers be able to hand that amount of work?
• What about bandwidth control? Can I trust that no-one will clog the whole
  pipe with an out-of-control bittorrent session?
• I figure most of the traffic will be going to a handful of domains
  (twitter.com, wordpress.com, flickr.com, vimeo.com, …); Would a (transparent) caching
  proxy help us out? Or would it be counter-productive, as most barcamp
  attendants demand real-time data from the Internet?
• What data could I/am I allowed to gather? I’d love to post some
  (anonymous) statistics afterwards with domain, speed and other trends…

Anyway, lot’s to find out still. Maybe, as this is the first time, I’ll just
concentrate on having the network up and running in time and keeping it stable
throughout the day.

For those who can’t wait: the ESSID will be bca. :-)

Last year, I was present at the first edition Plugg as a start-up finalist speaker for MyOwnDB. It was a truly
wonderful event then. But this year, it was even better. Congratulations
to Robin Wauters
and Veronique Pochet for bringing us such
a high-quality event.

For those who don’t know what I’m talking about, Plugg is a one-day conference
with a clear focus on celebrating entrepreneurship and innovation in Europe
and raising global awareness for those European start-ups in the Web / Mobile
2.0 field that stand out in the crop.

Mike Butcher is a great host and knows how to
retain the audience’s attention throughout a full-day event. I’m less
enthusiastic about Sien
Luyten as a presenter for the core of the event, the start-up rally. But
that’s just me, I suppose, as I heard other people congratulating her for her
efforts.

My personal highlights of the day, however, were not the presenting start-ups
(even though I found their pitches of a much better quality as last year’s
contestants), but the very inspiring talks of Dries Buytaert and Bart Decrem. First of all, I am
personally quite a fan of both these guys. Big Belgian names in the world wide
Open Source community (that’s reason enough) ánd able to work on what they
love most in their own businesses (need more reasons?).

I was very inspired by them, explaining the European entrepreneur that being
in the United States is not a bad idea for your business and that we should
not be afraid to think BIG.

I’m not a big fan of the States myself, but I can see their point. Thinking
BIG however, is something I have in me. Let’s see where it gets me. :-)

One last thing I want to share is that it really struck me how nearly every
startup was highlighting the fact that their product was platform-independent.
Nothing we saw was tied to the Microsoft platform at all. I think the big
shift towards the mobile platform, where no monopoly has settled yet, makes
businesses rethink their platform compatibility strategy. Moreover, most
key-note speakers clearly mentioned Open Source as being a really important
factor in today’s digital world (Inmaculada
Martinez, Dries
Buytaert, Bart
Decrem, Paul De
Decker, …). I can’t help but think that the current crisis the world is
finding itself in only accelerates this trend of Open thinking. This is
good news for all us Open Source oriented businesses!

Anyway, it was nice meeting new and great people yesterday. I’m already
looking forward to the third edition in 2010!

Some time ago, I was asked by Koen Vervloesem, a great IT
journalist for a comment on an interview he held with Dirk
Tombeur, Platform Strategy Manager at Microsoft Belgium. Reason for that
was my
post about the definition of success back in November 2008.

Meanwhile, the interview (Dutch and French only) has been published in
IT professional, but due to space restrictions, many of my comments were
summarised or stripped out (understandably). For those interested, I’d like to
share my whole reply on the interview (it’s only available in Dutch however):

“Openheid en bescherming intellectuele eigendom zijn belangrijk voor innovatie”

Interview met Dirk Tombeur van Microsoft

Koen Vervloesem

De conferentie Profoss heeft elk jaar verschillende thema-edities over het
gebruik van open source software in de bedrijfswereld. De sprekers en andere
aanwezigen komen vooral uit de open source-hoek, maar er is telkens één
opvallende verschijning: Dirk Tombeur, Platform Strategy Manager bij
Microsoft Belgium & Luxemburg. Hoe komt hij daar terecht?

“Zo’n twee tot drie jaar geleden ontmoette ik Raphaël Bauduin, een jonge
gedreven IT’-er met een hart voor open source, die iets daarna met Profoss
op de proppen kwam. Wat mij opviel was dat hij heel genuanceerd was. In die
tijd was er echt een grote clash tussen Microsoft en open source, ik heb
toen aan debatten deelgenomen waar het er vaak heftig aan toe ging. Raphaël
is anders, en met Profoss mikt hij ook op de commerciële invulling van open
source, wat voor Microsoft natuurlijk interessant is. Daarom zijn we ook
Gold Sponsor van Profoss geworden. Wat mij overigens het meeste bijgebleven
is van mijn bezoekjes aan Profoss is de ‘entrepreneurial spirit’ van open
source mensen. Ze zoeken ook aansluiting bij de propriëtaire wereld.”

Open source

Over de levensvatbaarheid van open source bedrijven is Tombeur echter
kritisch: “Red Hat is één van de weinige grote open source bedrijven die nog
onafhankelijk zijn. SUSE bijvoorbeeld is opgekocht door Novell. Vroeger
dacht men: we geven onze intellectuele eigendom gratis weg en verdienen ons
geld wel met diensten. Als je kijkt naar de markt, gaat dat toch niet op: op
dit moment is het heel moeilijk om een zuiver service-bedrijf te zijn.
Landen zoals de Verenigde Staten blijven dan ook hameren op het belang van
intellectuele eigendomsrechten.”

SuSE is dan wel opgekocht door Novell, maar de inkomsten rond het product
blijven gegenereerd door diensten. De GPL maakt dit ook niet anders mogelijk,
en toch heeft Novell hiervoor gekozen. Het toont alleen maar aan dat ook grote
softwaremultinationals resoluut de kaart van de diensten beginnen te trekken.
Een ander zo’n voorbeeld is Sun met Virtualbox, MySQL en Java.

Interessant is dat in deze uitspraak het woord “software” vervangen wordt
door “intellectuele eigendom”. Wat is de waarde nog van software als
eigendom vandaag de dag? Software is allang geen kapitaalsintensieve
industrie meer.

Traditioneel waren de kosten geassocieerd met softwareontwikkeling afkomstig
van arbeid, licenties, huur en computers. Op alle vlakken is de kost
ongelofelijk gedrukt. Niet in het minst de arbeidskosten zijn gecontroleerd
door het succes van het offshore model en bovendien zijn programmeurs vandaag
productiever dan ooit. Met de gratise beschikbaarheid van welke soort van
softwarebibliotheek dan ook, met miljarden pre-built cut-n-paste
codevoorbeelden, met een online collectie van how-tos die met de secode groter
wordt en de enorme vooruitang van de ontwikkelingsomgevingen als IDE’s kan één
enkele persoon vandaag een succesvolle online applicatie ontwikkelen die door
miljoenen gebruikers geconsumeerd zal worden.

De meerwaarde en “intellectuele eigendom” verschuift vandaag steeds meer van
het product zelf, naar de kennis van het product en de daaraangekoppelde
kwaliteitsdienstverlening.

Microsoft is zelf ook geen services-bedrijf en verdient geld met zijn
licenties. Je kan dus niet zomaar verwachten dat het bedrijf bijvoorbeeld
Windows open-sourcet, zoals men wel eens oppert. “Dat zou betekenen dat we
onze inkomstenstroom en investeringen volledig omslaan. Stel dat we onze
broncode aan de community zouden geven, hoe moet dat dan economisch werken?”
vraagt Tombeur zich af.

Dat zal inderdaad niet lukken, maar wat is dan wel hun plan om hun
businessmodel aan te passen aan de 21ste eeuw?

“Eén van de misvattingen is overigens dat men onze broncode niet kan inzien:
Microsoft heeft source code licenties voor partners. Maar we merken wel dat
er heel weinig partners zijn die effectief in onze broncode duiken. Het
vereist natuurlijk heel wat kennis. De meeste ontwikkelaars gebruiken liever
een open API naar onze software dan dat ze zelf in onze software moeten
kijken.”

De waarde van Open Source zit hem niet zozeer in de beschikbaarheid van de
code, maar in de openheid van het ontwikkelingsproces enerzijds en de 4
vrijheden die een Open Source licentie garandeert anderzijds: freedom to use,
study, redistribute and improve.

Het is een onmogelijke taak om jezelf in de code te verdiepen van het
resultaat van meer dan 15 jaar gesloten ontwikkeling.

Voor studenten is dat anders, merkt Tombeur op: open source geeft hen een
unieke kijk onder de motorkap. “Toen ik mijn master in de informatica deed,
was ik al blij als we toegang kregen tot een computer. Andrew Tanenbaum
zorgde voor een revolutie toen hij MINIX schreef als illustratie bij zijn
handboek ‘Operating Systems Design and Implementation’: hierdoor kon elke
student de broncode van een besturingssysteem zien.”

Toen Linus Torvalds zijn op MINIX geïnspireerde Linux-kernel maakte en deze
gekoppeld werd met de GNU-software van Richard Stallman, was er plots een
alternatief besturingssysteem dat vrij was. “Tot dan hadden we enkel met
commerciële concurrenten te maken. Vanaf toen zijn we echter beleidsmatig
naar GNU/Linux gaan kijken,” aldus Tombeur. Ondertussen ondersteunt
Microsoft ook heel wat open source software. Zo heeft het bedrijf een
samenwerking met Zend: een team van Microsoft legt zich toe op een optimale
implementatie van de PHP-taal in Windows.

Waarom heeft Zend initieel niet gekozen voor de optimalisatie van PHP op
Windows, maar wel op GNU/Linux?

Volgens Tombeur is het overigens ontzettend moeilijk om een
gebruikerscommunity lang gemotiveerd te houden. “Als je dan de ontwikkeling
van software gaat schragen op een community van vrijwilligers, dan is het
voortbestaan van dat project onzeker. Je hebt echt een stichting nodig die
de ontwikeling garandeert, zoals bijvoorbeeld de Apache Foundation.” Hij
verwijst naar het voorbeeld van OpenOffice.org, dat de laatste jaren heel
wat minder actieve ontwikkelaars heeft. Michael Meeks,
OpenOffice.org-ontwikkelaar en werknemer van Novell, pleitte daarom onlangs
voor de oprichting van een stichting om de ontwikkeling van het
kantoorpakket te garanderen.

Het voortbestaan van projecten is altijd onzeker, zowel die binnen een bedrijf
als die op basis van vrijwilligers. Maar het voortbestaan van software is
nooit onzeker bij Open Source projecten.

Neem het slechtste geval dat de ontwikkeling van OpenOffice.org gestaakt wordt
door het huidige team. Dan is het slechts een kwestie van tijd en voldoende
interesse voor een ander team om het werk terug op te pikken. Stopt Microsoft
met de ontwikkeling van Microsoft Office worden alle klanten in hun blootje
gezet.

Open standaarden

Microsoft heeft in het verleden niet altijd de kar van standaarden
gespannen, maar volgens Tombeur heeft het bedrijf in 1998 een omslagmoment
gehad: “Er werd toen een belangrijke corporate beslissing genomen voor de
Platform Strategy Group: we moeten alle productlijnen architecturaal op
elkaar aansluiten. Bill Gates was hier de drijvende kracht achter, met XML.
Vanaf toen hebben we er aan gewerkt om al onze Office-bestandsformaten op
een open XML-standaard te baseren. De maatschappij accepteert immers geen
geslotenheid meer.”

Even duidelijk maken hier dat Bill Gates niets met de onwikkeling van XML te
maken gehad heeft.

Microsoft trekt nu volgens Tombeur volop de kaart van open standaarden.
“OpenXML is nu een ISO-standaard, en ook voor onze oudere protocols geven we
via het MSDN-netwerk informatie vrij als gevolg van ons initiatief Open
Specification Promise. Door het open maken van deze protocols gebeurt er nu
ook veel community-werk op projecten zoals SharePoint. Ook in de open source
wereld is er bijvoorbeeld interesse in de integratie met het Live-platform
via open API’s.”

De standaard waarover sprake heet niet OpenXML (alsof traditionele XML
gesloten zou zijn), maar Office Open XML.

De vraag kan gesteld worden waarom Microsoft zijn eigen open standaard heeft
willen doorduwen in plaats van de reeds veel langer beschikbare Open Document
Format standaard aan te nemen. De geschiedenis leert immers dat twee
concurrerende (open) standaarden een bedreiging van het concept standaard zelf
vormen.

Bovendien is het standaardisatieproces van Office Open XML op zijn minst zeer
omstreden te noemen. Het implementeert immers andere, gesloten standaarden als
DrawingML en VML (versus SVG dat wel open is), Office Math ML (versus MathML
dat wel open is), etc…

Tenslotte telt de Office Open XML standaard 6546 paginas (het Open Document
Format telt er 867), wat het praktisch gezien onmogelijk maakt om
vendor-neutraal te zijn.

Dit alles toont aan dat Microsoft nog steeds ofwel niet doorheeft wat Open
Standaarden precies inhouden of helemaal die kaart niet aan het spelen is.
Integendeel zelfs.

Tombeur illustreert het belang van open standaarden met de
elektriciteitsvoorziening: “Op het ogenblik dat men in Europa gekozen heeft
voor een netspanning van 220 V, is er een gigantische schaalvergroting
gebeurd en zijn er allerlei satellietindustrieën onstaan, zoals
consumentenelektronica en huishoudtoestellen. Dat kon maar omwille van één
zekerheid: dat de netspanning 220 V wisselspanning bedraagt op 60 Hz. Als er
onzekerheid is over een standaard, wordt er veel minder geïnvesteerd.” De
les die we uit deze geschiedenis moeten trekken is volgens Tombeur: open
standaarden geven op termijn belangrijke schaalvoordelen.

Standaardisatie is overigens in alle industrieën gegroeid, alleen gaat het
niet overal even snel. “Het eerste bedrijf in een industrie kiest natuurlijk
zijn eigen form factor, en concurrenten doen dat vaak ook met hun eigen
incompatibele form factor om marktaandeel naar zich toe te trekken. Naarmate
deze industrie volwassener wordt, wordt de economische druk echter zo groot
dat het voor alle partijen een meerwaarde biedt dat ze compatibel met elkaar
zijn.”

Ook in de IT-sector is deze standaardisatiegolf begonnen, aldus Tombeur: “In
het verleden had elke fabrikant zijn eigen standaarden: DEC, IBM, Microsoft,
… Als je je eigen protocols ontwikkeld hebt, vergroot de ontwikkelkost van
je software echter in elke nieuwe generatie: je moet immers telkens
compatibiliteit met X andere producten invoeren. Dan is het veel goedkoper
om open standaarden te volgen. Een concreet voorbeeld hiervan bij ons is dat
het OpenDocument Format (ODF) native ondersteund zal worden in Microsoft
Office. De IT-sector volgt gewoon wat later dan andere industrieën.”

Intellectuele eigendom en innovatie

Volgens Patrick Slaets, economisch adviseur bij Agoria-ICT, moeten we in
deze evolutie naar openheid toch niet vergeten om de intellectuele
eigendommen van softwarebouwers in Europa te beschermen. “Er zijn veel
Europese bedrijven die in de Verenigde Staten een octrooi aanvragen, maar in
Europa niet. Een voorbeeld hiervan is het Duitse SAP. We moeten wel goed
nadenken over de termijn van softwareoctrooien: door software-uitvindingen
niet te beschermen, rem je bedrijven af; als je het octrooi te lang laat
bestaan, rem je bedrijven eveneens af. Er is dus wel een discussie hierover
nodig, want software verschilt van fysieke uitvindingen.”

Software verschilt niet zo zeer van fysieke uitvindingen: het zijn
implementaties van ideeën. Net als in de fysieke wereld is het zinvol om
de implementaties te beschermen, maar niet de idee zelf.

Slaets neemt de gelegenheid aan om te onderstrepen dat ook de overheid en
het onderwijs een belangrijke rol te spelen hebben in de bewustmaking van en
de stimulatie van innovatie. “België levert heel goede informatici af, zowel
de hogescholen als de universiteiten. De afgestudeerden hebben een goede
methodologie aangeleerd, maar ze hebben te weinig kennis van de business en
te weinig communicatievaardigheden. Waarvoor dient deze software? Hoe
achterhaal ik de functionele noden? Wat kost het om een aanvaardbare
kwaliteit te bereiken? Hoe communiceer ik mijn ideeën met andere
ontwikkelteams? Dat zijn allemaal vragen die men zich te weinig stelt. Ze
beseffen ook te weinig dat immateriële zaken ook waarde creëren en dat
ideeën beschermd moeten worden. Software is een ongelooflijke groeimarkt, of
het nu open source of propriëtair is, en we hebben daarvoor veel en goed
opgeleide mensen nodig.”

Volgens Tombeur is de GSM-standaard het beste voorbeeld van hoe je tot
innovatie kan komen in Europa: “De GSM-standaard is een enorm succes,
begonnen eind jaren 1980 door een kartel van de 12 stichtende leden. Hun
standpunt was: er moet één standaard komen voor mobiele telefonie, een open
standaard, maar niet royalty-free. Het is een kapitaalintensieve industrie,
maar je hebt door het succes van de standaard wel de garantie op een grote
afname. Europese beleidsmakers zouden veel kunnen leren door naar dit model
te kijken.”

De GSM-standaard is precies een voorbeeld van hoe het niet moet. Een
vergelijking met een ander populair communicatieprotocol gaat hier op: TCP.
TCP is een werkelijk open standaard. 10 jaar na zijn ontstaan was het zo
alomtegenwoordig en had het zo ongelooflijk veel innovatie teweeggebracht, dat
de meeste mensen het dagelijks gebruiken, maar zelfs niet meer weten waar het
voor staat. GSM daarentegen heeft in België selchts een handvol bedrijven
grootgemaakt en 10 jaar later kunnen we nog steeds niets anders dan bellen en
wat berichtjes van 160 karakters sturen. Ironisch genoeg hebben we net moeten
wachten op de komst van TCP naar onze mobiele toestellen om er eindelijk
innovatieve toepassingen op te kunnen draaien.

Technologische en commerciële neutraliteit

Volgens Tombeur zal cloud computing aan de hele discussie een nieuwe
dimensie geven: “Mensen gaan zich niet afvragen of Azure met een open source
of propriëtair model ontwikkeld is. Wat ze zich wel gaan afvragen: is de
dienst er als ik ze nodig heb, kan ik van dienst veranderen, kan ik twee
diensten combineren, … Vrije-softwareverdedigers zoals Richard Stallman
zijn volledig tegen de cloud omwille van lock-in. Maar de cloud zal ook
leiden tot nieuwe businessopportuniteiten zoals brokers die je kunnen
garanderen dat je binnen een bepaalde tijd je applicatie van het ene naar
het andere cloud-platform kan migreren.”

Net als het Internet kan het cloudconcept enkel en alleen maar slagen als het
op vrije fundamenten gebouwd is. Mensen vragen zich inderdaad niet af of
pakweg GMail de e-mail RFCs correct implementeert, maar het is van belang voor
alle partijen dat dit wél zo is. Ik geloof niet in een succesvolle cloud als
we toestaan dat deze op een propriëtaire leest geschoeid wordt.

Slaets benadrukt nog dat we niet moeten focussen op één businessmodel: “We
moeten open staan voor alle businessmodellen: open source, propriëtair,
software-as-a-service, maatsoftware, … Openbare aanbestedingen moeten
technologisch en commercieel neutraal zijn. Als men bijvoorbeeld zou eisen
dat men enkel open source software bij de overheid gebruikt, of apparaat X
of softwarepakket Y gebruikt, dan is men niet neutraal meer. Ook in het
onderwijs zou dit zo moeten zijn.”

Naar mijn mening Open Source is geen businessmodel maar een distributiemodel.
De eis om enkel Open Source software te gebruiken bij overheden is perfect
verdedigbaar, om dezelfde reden dat met eist dat er in de officiële landstalen
gewerkt wordt. Enkel zo kan neutraliteit en beschikbaarheid immers gewaarborgd
zijn op lange termijn. Het onderwijs vormt een mooi voorbeeld van een
instelling die zich niet mag laten verleiden tot een vendor lock-in, wat men
met propriëtaire oplossingen bijna altijd heeft. Want *dan* is men niet
neutraal meer.